Kerkgebouw

Exterieur

De oude scheve toren van de Hervormde kerk is circa 28 meter hoog en dateert uit 1672. Het eenvoudige dorpskerkje is waarschijnlijk in het jaar 1619 gebouwd en kwam in ieder geval in 1623 gereed, het werd in 1664 vergroot, in 1879 verbeterd en uiteindelijk in 1910 vanwege bouwvalligheid gesloopt. Ook bleek het kerkje te klein te zijn geworden. Ds. Kamsteeg – die in 1909 op Stavenisse stond – heeft een groot aandeel gehad in de totstandkoming van de huidige kerk, die in 1910/1911 is gebouwd. De architect was de heer Jesse uit Oegstgeest.
De Vredeskerk in Katwijk (NH) heeft model gestaan voor vorm en grondvlak etc.

Geschenk

Het kerkgebouw is een geschenk van de Ambachtsheerlijke familie Van der Lek de Clercq. Op een ingemetselde muurplaat (ingang Voorstraat) staat de volgende tekst ingebeiteld:

“De eerste steen is gelegd op 15 oktober 1910 door de Weledelgeboren Heer Th.C.J.J. Van der Lek de Clercq van Stavenisse”

Interieur

Wat men aan de buitenkamt niet zou verwachten – de kerk oogt nogal ‘log’, is dat men bij het betreden van het kerkgebouw direct verrast wordt door het luisterrijke interieur. Richt men de blik omhoog dan ziet men de fraaie kapconstructie – met zijn roodbruine kleur – wat een mooi contrast vormt met de wit gepleisterde muren. Door de (meeste) ramen – die omrand zijn met gekleurd glas – zeeft een zachtgroen licht dat in de kerkruimte een haast devoot sfeerbeeld oproept.

Meubilair
De dooptuin (herkwerk met lezenaar en kostersbank), alsook de fraaie eikenhouten preekstoel zijn afkomstig uit de oude kerk en dateren uit de 17e eeuw. De kanselbijbel is van 1754.
De kleine banken – recht voor de dooptuin – zijn eveneens interieurstukken uit de vorige kerk. Dit geldt ook voor een deel van de grote banken. De rest is bijgemaakt. De fraaie bank met luifel, aan de noordwestzijde van het gebouw is op kosten van de ‘kerkekas’ aangeboden aan de Ambachtsheren na het gereedkomen van het geschonken gebouw.
De kerkvoogdenbank aan de zuidwestzijde is ook een inventarisstuk uit de afgebroken kerk en heeft waarschijnlijk model gestaan voor de familiebank voor de familie Van der Lek de Clercq.

Tekstborden
Links en rechts van de kansel bevinden zich teksborden met de volgende teksten:
Rechts: 1Cor. 13:13 en Ps. 121:7
Links: Joh. 4:24 en Ps. 121:1
daaronder aan beide zijden een Psalm/Gezangenbord.

Lichtkronen
Van de prachtige koperen kronen (3) is er één die ook in de vorige kerk gehangen heeft. De overige twee zijn stijlgetrouw bijgemaakt.

Wapenschild
Het wapenschild aan de muur boven de Ambachtsherenbank is een zgn. fantasiewapen.
In die tijd werd dit veel gezien bij de hogere klassen in de samenleving. Anders dan een familiewapen bezit dit schild maar enkele symbolen wat verband houdt met de familie Van de Lek de Clercq.
Het symboliseert een aantal afbeeldingen van beroepen die door de leden van deze Ambachts-heerlijke familie zijn uitgeoefend. Het overige is fantasie.

Marmeren muurplaten
Overige opvallende zaken in het kerkgebouw zijn een tweetal marmeren muurplaten die zich aan de noord- en zuidzijde bevinden:

Aan de zuidzijde staat de volgende tekst:

‘Deze kerk werd ingewijd op woensdag den 12den juli 1911 des namiddags om 2 uur
met een predikatie over 1 Kon. 8 vrs 29a
Dat Uw ogen open zijn, nacht en dag, over dit huis’

Op de muur aan de noordzijde lezen we:

SOLI DEO GLORIA
Dit kerkgebouw werd aan de Hervormde Gemeente geschonken door
de Weledelgeboren Ambachtsheerlijke Familie Van der Lek De Clercq.
Dat deze milde gift blijve in dankbaar aandenken ook voor de volgende geslachten.
Anno Domini MCMXI

De watersnoodramp

Tijdens de ramp van 1 februari 1953 heeft het kerkgebouw in het water gestaan. Het zeewater bereikte een hoogte van 3.20 meter.
De kanselbijbel is droog gebleven.
Tengevolge van de opwaartse druk van het water dreven kerkbanken door de kerkruimte en andere bankenblokken werden – met name langs de muren – tot grote hoogte opgestuwd en bleven nadat het water was gezakt op dat hoogteniveau hangen. Dit alles bood een trieste aanblik. Kortom, het was een enorme chaos.
Zowel de graftombe als de kerk liepen waterschade op. Vooral de zoutaantasting van de muren leverde nogal wat moeite op voor men – volgens een bepaald procedé – een afdoend middel had gevonden om de muren met succes te kunnen behandelen.
Voor een goede aanhechting van dit middel heeft men het muurwerk tot ruim 80 centimeter boven die 3.20 meter bewerkt. De scheidslijn die je thans nog kunt zien is dus niet de bereikte hoogte van het zeewater, maar de overlapping die gemaakt is.
Tijdens de herstelwerkzaamheden – die enige tijd in beslag namen voordat met het zwaar geha-vende kerkgebouw weer in gebruik kon nemen – werden de kerkdiensten tijdelijk in de voormalige oude kleuterschool aan de Voorstraat gehouden.

Vorstelijk bezoek

Onze toenmalige Vorstin – Koningin Juliana – bracht een kort bezoek aan Stavenisse, waarbij zij ook werd voorgesteld aan onder andere ds. en mevrouw Enkelaar. Dit vond plaats naast de ingang van de kerk, waarbij de Koningin ook nog even in het kerkgebouw is geweest.

Gegevens verstrekt door dhr. P.I. Priem